मक्का में डाउनी मिल्ड्यू रोग नियंत्रण — Metalaxyl Mancozeb, Captan Hexaconazole, Propiconazole और Mancozeb 75 WP फंगीसाइड स्प्रे शेड्यूल

మొక్కజొన్నలో డౌనీ బూజు తెగులు నియంత్రణ: లక్షణాలు, కారణాలు మరియు పూర్తి శిలీంద్ర సంహారిణి స్ప్రే షెడ్యూల్

డౌనీ మిల్డ్యూ (Downy Mildew) మొక్కజొన్నలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన శిలీంధ్ర వ్యాధి, ఇది రుతుపవనాల సమయంలో వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. ఇది పెరోనోస్క్లెరోస్పోరా సార్గి (Peronosclerospora sorghi) మరియు పెరోనోస్క్లెరోస్పోరా మైడిస్ (Peronosclerospora maydis) అనే శిలీంధ్రాల వల్ల వస్తుంది. సరైన సమయంలో సరైన శిలీంద్ర సంహారిణిని పిచికారీ చేయడం వల్ల 30–60% నష్టాన్ని నివారించవచ్చు.

విత్తిన 45–80 రోజుల మధ్య క్రింద ఇవ్వబడిన 4 పిచికారీ షెడ్యూల్‌ను పాటిస్తే, మొక్కజొన్న పంటను డౌనీ మిల్డ్యూ నుండి పూర్తిగా రక్షించవచ్చు.

డౌనీ మిల్డ్యూ అంటే ఏమిటి? (What is Downy Mildew of Maize)

డౌనీ మిల్డ్యూ మొక్కజొన్నలో ఒక తీవ్రమైన శిలీంధ్ర వ్యాధి. ఇది మట్టిలో నివసించే శిలీంధ్ర బీజాంశాలు (ఓయోస్పోర్స్ - Oospores) నుండి మొదలవుతుంది. వర్షపు నీటితో ఈ బీజాంశాలు క్రియాశీలమై చిన్న మొక్కలకు సంక్రమిస్తాయి.

భారతదేశంలో ఈ వ్యాధి రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, బీహార్, పంజాబ్ మరియు మహారాష్ట్రలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. దీనిని విస్మరిస్తే, మొక్కజొన్న దిగుబడిలో 20% నుండి 60% వరకు నష్టం జరగవచ్చు.

ప్రధాన కారణం (Causal Organism): పెరోనోస్క్లెరోస్పోరా సార్గి (సొర్గం డౌనీ మిల్డ్యూ), పెరోనోస్క్లెరోస్పోరా మైడిస్ (జావా డౌనీ మిల్డ్యూ), పెరోనోస్క్లెరోస్పోరా హెటెరోపోగోని (రాజస్థాన్ డౌనీ మిల్డ్యూ)

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ లక్షణాలను ఎలా గుర్తించాలి?

ప్రారంభ లక్షణాలు (Early Symptoms)

ఆకులపై పసుపు-ఆకుపచ్చ చారలు (Chlorotic Streaks) ఇది మొదటి మరియు అత్యంత స్పష్టమైన లక్షణం. చిన్న మొక్కల లేత ఆకులపై పసుపు-ఆకుపచ్చ రంగు చారలు కనిపిస్తాయి.

ఆకు అడుగు భాగంలో తెల్లటి శిలీంధ్ర పెరుగుదల ఉదయం పూట ఆకు అడుగు భాగంలో తెల్లటి దూది లాంటి పెరుగుదల కనిపిస్తుంది. ఇది డౌనీ మిల్డ్యూ యొక్క స్పష్టమైన లక్షణం.

మొక్క చిన్నదిగా ఉండటం (Stunted Growth) ఇంటర్‌నోడ్స్ చిన్నవిగా మారతాయి, మొక్క పెరగడం ఆగిపోతుంది.

పొద లాగా కనిపించడం (Bushy Appearance) మొక్క పొదలాగా దట్టంగా మరియు చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది.

తరువాత దశ లక్షణాలు (Advanced Symptoms)

  • ఆకులు సన్నగా, గోధుమ రంగులో మరియు అసాధారణంగా నిటారుగా నిలబడి ఉంటాయి
  • మగ పుష్పం (Tassel) వక్రీకరించబడుతుంది దీనిని "క్రేజీ టాప్" (Crazy Top) అంటారు
  • పొత్తులు (Cob/Ear) ఏర్పడటం ఆగిపోతుంది గింజలలో వంధ్యత్వం వస్తుంది
  • సంక్రమిత మొక్కలు పొలంలో అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తాయి
ఇనుము లోపం మరియు డౌనీ మిల్డ్యూ మధ్య తేడా: రైతులు తరచుగా ఈ రెండింటిని ఒకే విధంగా భావిస్తారు. తేడా ఏమిటంటే డౌనీ మిల్డ్యూ సోకిన మొక్కలు పొలంలో వేర్వేరు చోట్ల చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తాయి మరియు ఆకు అడుగు భాగంలో తెల్లటి శిలీంధ్రం కనిపిస్తుంది. ఇనుము లోపంలో, మొక్కలు పొలం అంతటా ఒకే విధంగా పసుపు రంగులో కనిపిస్తాయి మరియు ఎటువంటి శిలీంధ్రం ఉండదు. ఉదయం త్వరగా వెళ్లి ఆకు అడుగు భాగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించండి.

డౌనీ మిల్డ్యూ ఎందుకు వస్తుంది? : కారణాలు మరియు అనుకూల పరిస్థితులు

ప్రాథమిక సంక్రమణ (Primary Infection): మట్టిలో దాగి ఉన్న శిలీంధ్ర బీజాంశాలు (Oospores) వర్షపు నీటిలో మొలకెత్తి చిన్న మొక్కలకు సంక్రమిస్తాయి

ద్వితీయ వ్యాప్తి (Secondary Spread): గాలి మరియు వర్షం ద్వారా సంక్రమించిన మొక్కల నుండి ఆరోగ్యకరమైన మొక్కలకు బీజాంశాలు వ్యాపిస్తాయి

ప్రత్యామ్నాయ ఆతిథేయులు (Alternate Hosts): చెరకు, జొన్న మరియు కలుపు మొక్కలు వీటి దగ్గర మొక్కజొన్న పండించడం వల్ల ప్రమాదం పెరుగుతుంది

ఉష్ణోగ్రత: 23–35°C రుతుపవనాలలో ఈ ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది, ఇది వ్యాధికి అనుకూలమైనది

ఆర్థ్రత: 90% కంటే ఎక్కువ సాపేక్ష ఆర్థ్రత (Relative Humidity) వర్షపు వాతావరణం సరైన పరిస్థితులను సృష్టిస్తుంది

తడి ఆకులు: రాత్రంతా మంచుతో తడిసిన ఆకులు బీజాంశాల అంకురోత్పత్తిని ప్రోత్సహిస్తాయి

సున్నితమైన రకాలు: హైబ్రిడ్ మొక్కజొన్న రకాలు ఈ వ్యాధికి మరింత సున్నితమైనవి

డౌనీ మిల్డ్యూ వల్ల ఎంత నష్టం జరుగుతుంది?

ఇది మొక్కజొన్నకు అత్యంత నష్టం కలిగించే వ్యాధులలో ఒకటి. భారతీయ పరిస్థితులలో నమోదైన నష్టం:

సంక్రమణ స్థాయి దిగుబడి నష్టం సంక్రమణ దశ
తేలికపాటి (10–25% మొక్కలు) 10–20% విత్తిన 45 రోజుల తర్వాత
మధ్యస్థ (25–50% మొక్కలు) 20–40% విత్తిన 30–45 రోజులు
తీవ్రమైన (50%+ మొక్కలు) 40–60% విత్తిన 30 రోజుల ముందు
చాలా త్వరగా సంక్రమణ 100% వరకు అంకురోత్పత్తి దశ
మూలం: ICAR-IIMR మరియు ఇండియన్ ఫైటోపాథాలజీ పరిశోధన డేటా భారతీయ పొలాల పరిస్థితుల ప్రకారం.

డౌనీ మిల్డ్యూ శిలీంద్ర సంహారిణి పిచికారీ షెడ్యూల్ : ఎప్పుడు మరియు ఏమి పిచికారీ చేయాలి

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ నియంత్రణకు 4 దశలలో పిచికారీ చేయడం అవసరం. విత్తిన తర్వాత 45 రోజుల నుండి 80 రోజుల వరకు క్రమం తప్పకుండా పిచికారీ చేయండి.

పిచికారీ నం. విత్తిన తర్వాత (రోజులు) ఉత్పత్తి పేరు సాంకేతిక పేరు (అణువు) ఎకరాకు మోతాదు
పిచికారీ 1 45–50 రోజులు క్రిషి క్రాంతి మెట్‌మాన్ మెటలాక్సిల్ 8% + మ్యాన్‌కోజెబ్ 64% WP 500–600 గ్రాములు
పిచికారీ 2 55–60 రోజులు క్రిషి క్రాంతి పంచ్ కాప్టాన్ 70% + హెక్సాకొనజోల్ 5% WP 500–600 గ్రాములు
పిచికారీ 3 75 రోజులు క్రిషి క్రాంతి ప్రోపి-25 ప్రొపికొనజోల్ 25% EC 250 మి.లీ
పిచికారీ 4 80 రోజులు క్రిషి క్రాంతి ప్రబల్-45 మ్యాన్‌కోజెబ్ 75% WP 600 గ్రాములు
గమనిక: 15 లీటర్ల పంపు కోసం మోతాదును ఉత్పత్తి లేబుల్‌పై చూడండి. పిచికారీ ఎల్లప్పుడూ ఉదయం లేదా సాయంత్రం చేయాలి — ఎండలో పిచికారీ చేయవద్దు. ట్యాంక్ మిక్స్ చేయడానికి ముందు జార్ టెస్ట్ తప్పకుండా చేయండి. వర్షం వచ్చిన వెంటనే పిచికారీ చేయవద్దు — కనీసం 24 గంటల తర్వాత చేయండి.
ముఖ్యమైనది: ఈ పిచికారీ షెడ్యూల్ డౌనీ మిల్డ్యూతో పాటు బ్లైట్, రస్ట్ మరియు ఇతర శిలీంధ్ర వ్యాధుల నుండి కూడా రక్షణ ఇస్తుంది. ఏ పిచికారీని వదిలివేయవద్దు మధ్యలో అంతరాయం ఉంటే వ్యాధి చక్రం అంతం కాదు మరియు మళ్ళీ సంక్రమణ జరగవచ్చు.

పిచికారీ షెడ్యూల్‌లో ఉపయోగపడే ఉత్పత్తులు ఏమి చేస్తాయి మరియు ఎందుకు?

పిచికారీ 1 : క్రిషి క్రాంతి మెట్‌మాన్ (మెటలాక్సిల్ 8% + మ్యాన్‌కోజెబ్ 64% WP)

ఇది సిస్టమిక్ + కాంటాక్ట్ శిలీంధ్ర సంహారిణిల కలయిక. మెటలాక్సిల్ (Metalaxyl) సిస్టమిక్ చర్యను చేస్తుంది మొక్క లోపలికి వెళ్లి పెరోనోస్క్లెరోస్పోరాను నేరుగా చంపుతుంది. మ్యాన్‌కోజెబ్ (Mancozeb) కాంటాక్ట్ శిలీంధ్ర సంహారిణి, ఇది ఆకుల ఉపరితలంపైనే బీజాంశాలను నాశనం చేస్తుంది.

క్రిషి క్రాంతి మెట్‌మాన్ (మెటలాక్సిల్ 8% + మ్యాన్‌కోజెబ్ 64% WP) కొనండి →

పిచికారీ 2 : క్రిషి క్రాంతి పంచ్ (కాప్టాన్ 70% + హెక్సాకొనజోల్ 5% WP)

కాప్టాన్ (Captan) బ్రాడ్-స్పెక్ట్రమ్ కాంటాక్ట్ శిలీంధ్ర సంహారిణి, ఇది వ్యాధి వ్యాప్తిని నిరోధిస్తుంది. హెక్సాకొనజోల్ (Hexaconazole) సిస్టమిక్ ట్రైజోల్ శిలీంధ్ర సంహారిణి, ఇది స్టెరాల్ బయోసింథసిస్ ఇన్హిబిటర్ లాగా పనిచేస్తుంది.

క్రిషి క్రాంతి పంచ్ (కాప్టాన్ 70% + హెక్సాకొనజోల్ 5% WP) కొనండి →

పిచికారీ 3 : క్రిషి క్రాంతి ప్రోపి-25 (ప్రొపికొనజోల్ 25% EC)

ప్రొపికొనజోల్ (Propiconazole) DMI లాగా పనిచేసే శక్తివంతమైన సిస్టమిక్ ట్రైజోల్ శిలీంధ్ర సంహారిణి. 75 రోజుల వద్ద ఈ పిచికారీ మొక్క యొక్క పూల దశను రక్షిస్తుంది మరియు రస్ట్, బ్లైట్‌ను కూడా నియంత్రిస్తుంది.

క్రిషి క్రాంతి ప్రోపి-25 (ప్రొపికొనజోల్ 25% EC) కొనండి →

పిచికారీ 4 : క్రిషి క్రాంతి ప్రబల్-45 (మ్యాన్‌కోజెబ్ 75% WP)

మ్యాన్‌కోజెబ్ 75% WP మల్టీ-సైట్ కాంటాక్ట్ శిలీంధ్ర సంహారిణి. 80 రోజుల వద్ద ఇది చివరి రక్షిత పిచికారీ, ఇది కంకి అభివృద్ధి దశలో వ్యాధి నుండి రక్షణ ఇస్తుంది మరియు గింజలు నిండటాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.

క్రిషి క్రాంతి ప్రబల్-45 (మ్యాన్‌కోజెబ్ 75% WP) కొనండి →

రసాయన పిచికారీతో పాటు ఏమి చేయాలి? : నివారణ మరియు సాంస్కృతిక నిర్వహణ

నిరోధక రకాలు నాటండి : ఈ వ్యాధి సాధారణంగా ఉన్న చోట నిరోధక లేదా తట్టుకునే హైబ్రిడ్ రకాలను ఎంచుకోండి

విత్తన శుద్ధి (Seed Treatment) : విత్తడానికి ముందు మెటలాక్సిల్ ఆధారిత శిలీంధ్ర సంహారిణితో విత్తన శుద్ధి చేయండి

సంక్రమిత మొక్కలను తొలగించండి : పూర్తిగా సంక్రమించిన మొక్కలను పొలం నుండి తొలగించి కాల్చివేయండి

పంట మార్పిడి (Crop Rotation) : మొక్కజొన్న తర్వాత సోయాబీన్, పత్తి లేదా కూరగాయలు నాటండి చెరకు మరియు జొన్న నాటవద్దు

నీటి పారుదలని ఏర్పాటు చేయండి : పొలంలో నీరు నిలవకుండా చూసుకోండి నీటి నిల్వ వ్యాధిని పెంచుతుంది

సరైన దూరం పాటించండి : ఎక్కువ దట్టమైన విత్తడం వల్ల తేమ పెరుగుతుంది, ఇది వ్యాధిని ప్రోత్సహిస్తుంది

త్వరగా విత్తండి : దశలవారీగా విత్తడం (Staggered Sowing) మానుకోండి అన్ని పొలాలలో ఒకేసారి విత్తండి

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు : మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ లక్షణాలు ఏమిటి?

డౌనీ మిల్డ్యూ యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు ఆకులపై పసుపు-ఆకుపచ్చ చారలు (Chlorotic Streaks), ఆకు అడుగు భాగంలో తెల్లటి శిలీంధ్రం (ఉదయం చూడండి), మొక్క పొట్టిగా ఉండిపోవడం, మరియు మగ పుష్పం (Tassel) వక్రీకరించబడటం (క్రేజీ టాప్). సంక్రమిత మొక్కలు పొలంలో అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తాయి.

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ కోసం అత్యుత్తమ శిలీంధ్ర సంహారిణి ఏది?

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ కోసం మెటలాక్సిల్ + మ్యాన్‌కోజెబ్ WP అత్యంత ప్రభావవంతమైన మొదటి పిచికారీ. దీని తర్వాత కాప్టాన్ + హెక్సాకొనజోల్ WP, ఆపై ప్రొపికొనజోల్ 25% EC, మరియు చివరగా మ్యాన్‌కోజెబ్ 75% WP పిచికారీ చేయాలి. ఈ 4-పిచికారీ షెడ్యూల్‌ను విత్తిన 45 రోజుల నుండి 80 రోజుల వరకు పూర్తి చేయాలి.

మొక్కజొన్నలో డౌనీ మిల్డ్యూ పిచికారీ ఎప్పుడు చేయాలి?

మొదటి పిచికారీ విత్తిన 45–50 రోజుల తర్వాత చేయాలి. రెండవ పిచికారీ 55–60 రోజుల తర్వాత. మూడవ పిచికారీ 75 రోజుల తర్వాత. నాల్గవ పిచికారీ 80 రోజుల తర్వాత చేయాలి. పిచికారీ ఎల్లప్పుడూ ఉదయం (9 గంటల ముందు) లేదా సాయంత్రం (5 గంటల తర్వాత) చేయాలి. వర్షం వచ్చిన కనీసం 24 గంటల తర్వాత పిచికారీ చేయండి.

ఇనుము లోపం మరియు డౌనీ మిల్డ్యూ మధ్య తేడా ఏమిటి?

డౌనీ మిల్డ్యూలో సంక్రమిత మొక్కలు పొలంలో వేర్వేరు చోట్ల చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తాయి మరియు ఆకు అడుగు భాగంలో తెల్లటి శిలీంధ్రం ఉంటుంది. ఇనుము లోపంలో, పొలం అంతటా మొక్కలు ఒకే విధంగా పసుపు రంగులో కనిపిస్తాయి మరియు ఎటువంటి శిలీంధ్రం ఉండదు.

డౌనీ మిల్డ్యూ ఒకసారి వచ్చిన తర్వాత పంట పూర్తిగా నాశనమవుతుందా?

లేదు, ప్రారంభంలో గుర్తించి సరైన శిలీంధ్ర సంహారిణిని పిచికారీ చేస్తే, నష్టాన్ని తగ్గించవచ్చు. అందుకే నివారణ పిచికారీ షెడ్యూల్‌ను పాటించడం ముఖ్యం మొదటి లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే పిచికారీ చేయండి.

డౌనీ మిల్డ్యూలో మెటలాక్సిల్ + మ్యాన్‌కోజెబ్ ఎందుకు ఉపయోగిస్తారు?

మెటలాక్సిల్ ఒక సిస్టమిక్ శిలీంధ్ర సంహారిణి, ఇది మొక్క లోపలికి వెళ్లి డౌనీ మిల్డ్యూకు కారణమయ్యే పెరోనోస్క్లెరోస్పోరాను నేరుగా నాశనం చేస్తుంది. మ్యాన్‌కోజెబ్ ఒక కాంటాక్ట్ శిలీంధ్ర సంహారిణి. రెండింటి కలయిక సిస్టమిక్ + కాంటాక్ట్ ద్వంద్వ రక్షణను ఇస్తుంది.

డౌనీ మిల్డ్యూను సేంద్రీయ పద్ధతిలో నియంత్రించవచ్చా?

ట్రైకోడెర్మా ఆధారిత బయో-శిలీంధ్ర సంహారిణిలు మరియు సూడోమోనాస్ ఫ్లోరోసెన్స్ కొంతవరకు నివారణకు సహాయపడతాయి. కానీ తీవ్రమైన సంక్రమణలో రసాయన శిలీంధ్ర సంహారిణిలే నమ్మదగిన నియంత్రణను అందిస్తాయి. బయో-శిలీంధ్ర సంహారిణిలను రసాయన పిచికారీ షెడ్యూల్ మధ్య సప్లిమెంటరీగా ఉపయోగించండి.

సంబంధిత ఉత్పత్తులు మరియు వనరులు

మొక్కజొన్నకు శిలీంధ్ర సంహారిణిలు:

మొక్కజొన్న పంటకు అన్ని ఉత్పత్తులు:

సంబంధిత బ్లాగ్ పోస్టులు:

Back to blog